De bevrijding van Lunteren

16 april 1945

Maandagochtend 16 april was een mooie dag, verschillende bomen en struiken stonden reeds in bloei. De vogels zongen het hoogste lied. 

Het 8e Hussars Tank bataljon was vanuit Otterlo via Mossel, de Driesprong en de Hessenweg naar de Goudsberg in Lunteren gereden. Kort na hun aankomst voegde de Canadese Vijfde Tank Divisie zich bij de Hussars. 

In de oorlogsjaren was de SD de veiligheidsdienst in de bezette gebieden en SD bataljons werden geplaatst onder het bevel van de SS en lokale leiders. De dienst werkte nauw samen met de wrede Gestapo. De SD is verantwoordelijk voor het martelen en executies in Nederland van vele onschuldige mensen. In Lunteren was De Wormshoeve hun hoofdkwartier.

Op het terrein van de Goudsberg in Lunteren had de Nationaal-Socialistische Beweging (NSB) van ir. A.A. Mussert een complex van gebouwen en was bedoeld voor theateropvoeringen, propaganda bijeenkomsten, andere aanverwante partijbijeenkomsten. “Het Nationaal Tehuis” moest een  groteske ideologie Nazi uitstraling krijgen. In een te bouwen mausoleum zouden de groten van de NSB (onder anderen Mussert zelf en plaatsvervangend leider Cornelis van Geelkerken) te zijner tijd hun laatste rustplaats moeten krijgen. Uiteindelijk is van dit alles weinig terecht gekomen. Van het NSB-complex is alleen het als Muur van Mussert bekend staande bouwwerk met de daarvoor liggende openluchtvergaderplaats bewaard gebleven.

De Duitse bezetters waren de avond voor de bevrijding reeds vertrokken richting de Klomp.

Evert van de Weerd vertelt:

’s Ochtends vroeg hoorden de bewoners van Lunteren het gebulder van kanonnen die vanuit de Goudsberg het dorp met granaten bestookten. Een kwartier lang kwamen de projectielen terecht in de buurt van de Wormshoeve, het hoofdkwartier van Sicherheitsdienst van de gevreesde Duitse bezetter. Er was brand, dikke rookwolken stegen op. Een achter gebleven Duitse vrachtwagen was vol geraakt door een Canadese granaat.

Na de beschietingen bleef het lang beangstigend stil in het dorp. Men hoorde in de verte een vreemd geronk en geratel, niemand wist wat het geluid was. In de middag kwam er uit het oosten een boodschapper naar het dorp gerend en hij schreeuwde: “Ze zijn er, de tanks staan op de Goudsberg”!Het hele dorp liep uit en iedereen haastte zich naar de Goudsberg. Twaalf tanks stonden achter elkaar opgesteld,  met hun vuurmonden dreigend naar het westen waarnaar de Duitsers waren gevlucht.

De ontmoeting met de Canadese bevrijders verliep zeer emotioneel. Huilende en lachende dorpelingen omhelsden de bevrijders. Het besef moest nog doordringen dat de gehate Duitsers voorgoed? waren verdwenen uit het leven van de Luntenaren.

De Canadese militairen hielden rust. Enkelen luierden in de zon, anderen stonden zich te wassen met een emmer water, een aantal scheerde zich met zeep en scheermes.

In de loop van de ochtend verlieten de laatste Duitsers het dorp, zij werden opgeroepen zich te hergroeperen bij Hoenderloo als voorbereiding voor de aanval op de Canadese troepen in Otterlo, die aankomende nacht. In de namiddag van 16 april trok de vijfde tank Divisie ken de Canadezen verder op, via  de Hessenweg, naar Lunteren. Onder het geweld van de zware tanks had het wegdek zwaar te lijden. Op de hoek van de Meulunterseweg en de Dorpsstraat werd door een achtergebleven Duitse soldaat nog geschoten op een vrachtauto, die vervolgens in brand vloog. 

De tanks reden het dorp verder binnen en stelden zich bij de familie Engelen strategisch op: één richting Ede, één richting Barneveld en één richting de Postweg. Lunteren was op dat moment officieel nog bezet gebied. Dat kon de dorpelingen niet deren en zij vierden groot feest, samen met de bevrijders. Ongeveer 40 Duitsers werden krijgsgevangen gemaakt. De Canadese Vijfde Tankdivisie vertrok dezelfde middag naar het noorden, richting Voorthuizen.

De volgende dag sloegen de Canadezen  een tentenkamp op in een weiland tegenover het huis van de familie Jansen. Drie weken later, toen de Nationale bevrijding op 5 mei werd getekend, werd het tentenkamp ontruimd en vertrokken de Canadezen weer. 

Op het terrein van de Goudsberg in Lunteren had de Nationaal-Socialistische Beweging (NSB) van ir. A.A. Mussert een complex van gebouwen opgericht om in centraal Nederland grote  partijbijeenkomsten te kunnen organiseren. De architectuur heeft zich laten inspireren door de zogenaamde Thingstätte van de Nazis, een op klassieke Amphitheaters van de oude Grieken gebaseerd openluchttheater. 

De ochtend van 16 april hebben de Canadezen uit strategische overwegingen pas op de plaats gemaakt bij de Goudsberg waarmee zij de bevrijding van Lunteren onderstreepten. Direct na de bevrijding werden alle herinneringen aan de NSB verbrand, de bewoners vierden uitgebreid feest. De Sherman tanks werden ’s-nachts gesommeerd terug te keren naar Otterlo in verband met een onverwachte Duitse tegenaanval.